Professor Genserik Reniers pleit voor vak ‘Veiligheidskunde’ op school

Nicole Verstrepen
Security & Safety
Professor Genserik Reniers
Professor Genserik Reniers

"Een goed veiligheidsbeleidleidt tot excellente bedrijven"

Prof. Dr. Ir. Genserik Reniers (°1974) is als professor ‘Safety & Security’ verbonden aan de universiteiten van Antwerpen, Leuven en het Nederlandse Delft. Hij behaalde in 2006 zijn doctoraat over ‘geclusterde veiligheidscultuur in de chemische industrie’ en richt zich sindsdien vooral op de veiligheid in de zogenaamde ARRRA-cluster, namelijk de industriële chemische cluster binnen de Antwerp – Rotterdam – Rhine en Ruhr Area. “Daarmee hebben we in onze regio het grootste chemisch industrieel park ter wereld, qua densiteit per oppervlakte-eenheid. Een ingrijpend ongeval in deze regio, zij het safety of security gerelateerd, zou voor de industrie, maar ook voor u en voor mij ernstige repercussies kunnen teweegbrengen. Een goed uitgebouwd veiligheidsbeleid is dan ook geen overbodige luxe en leidt tot excellente bedrijven, ook bij kmo’s”, stelt hij. Professor Reniers is een groot pleitbezorger om reeds in de lagere en middelbare school lessen veiligheidskunde te organiseren.

Hoewel safety en security, veiligheid en beveiliging, vaak in één adem genoemd worden, is er wel degelijk een verschil. Safety heeft betrekking op de bescherming tegen toevallige gebeurtenissen die zich kunnen voordoen en security heeft te maken met het voorkomen van intentionele daden, je beschermen tegen mensen die het niet goed met je voorhebben.

Volgens professor Reniers worden safety maatregelen bij bedrijven nog te weinig bottom-up genomen en wordt de nadruk nog teveel op veel voorkomende ongevallen gelegd, ten opzichte van echte rampen die uiterst zelden zijn. Managers leggen ook vaak meer de focus op het productieproces of op de verkoop en niet op veiligheid en zijn te weinig bereid om informatie rond safety te delen. Een andere bezorgdheid in de chemische sector is de gemiddelde leeftijd van de werknemers, die tot gevolg heeft dat er binnen dit en vijf tot tien jaar veel ervaring uit de bedrijven zal zijn vervangen door nieuwkomers. De focus bij safety en security is bovendien erg statisch. Er worden snapshots gemaakt van situaties, processen en toestanden.

Hoe kan het concreet beter?

Genserik Reniers: “Laat me eerst duidelijk stellen dat er op het vlak van safety reeds heel veel wordt gedaan in de bedrijfswereld. Industriële parken beseffen steeds meer welke verantwoordelijkheid ze hebben op dit gebied om te evolueren naar een duurzame samenwerking. Maar de bedrijven zouden op een strategische manier meer proactief kunnen samenwerken en informatie rond veiligheid delen en verspreiden. Toch beweegt er al iets. Er is in ons land een initiatief dat naar mijn mening uniek is in de wereld, namelijk de Safety Cluster Zwijndrecht die een zestiental chemische bedrijven groepeert en die samen een noodplanningsmatrix hebben opgesteld. Maar de samenwerking is nog vooral gericht op reactie en op het operationele. Nog beter zou zijn dat de managers van deze bedrijven meer proactief gaan nadenken op gebied van safety. Ze zouden moeten bekijken hoe ze budget kunnen samenbrengen, waarmee vervolgens geïnvesteerd kan worden in preventiemaatregelen. Er zijn voorzichtige stappen in die richting, maar het spreekt voor zich dat het voor heel wat bedrijven moeilijk ligt om te investeren in preventiemaatregelen in een ander bedrijf, ook al komt dat het eigen bedrijf ten goede en is het meer kosten-effectief. Zo een initiatief is echter een mind-shift, vaak zijn de baten moeilijk aantoonbaar, en daardoor beseffen managers dikwijls te weinig dat dit hun eigen bedrijf in belangrijke mate ten goede komt. Ik zie het bedrijfsleven binnen tien tot twintig jaar wel veel meer in die richting evolueren.”

Bekijk veiligheid niet als een kost maar als een hypothetische baat

Heeft de economische crisis ondertussen een impact op de investeringen in safety & security?

Genserik Reniers: “Ik kan me voorstellen dat in bedrijven waar het momenteel moeilijk gaat of waar minder excellent leiderschap heerst, er gemakkelijker beknibbeld wordt op de uitgaven voor safety & security. Deze managers zien niet goed in dat een goed veiligheidsbeleid hen veel geld oplevert. Al te vaak wordt veiligheid gezien als een kost en niet als een hypothetische baat. Bij een goed veiligheidsbeleid komt immers veel meer kijken dan het niet hebben van ongevallen. Wanneer je een dag beëindigt zonder dat één van je werknemers een vinger kwijt is, dan heeft dat het bedrijf geld opgebracht. Met een veilig en ongevalvrij bedrijf bouw je een goede reputatie op. Veiligheid leidt tot excellentie, een onveilige werkomgeving leidt tot reputatieschade en tot personeelsverloop.”

U stelt dat je als organisatie veel meer zou moeten willen doen dan voldoen aan de bestaande regelgeving. Betekent dit dat de bestaande regelgeving niet voldoende streng is?

Genserik Reniers: “Je zou inderdaad verder moeten willen gaan dan de bestaande regelgeving omdat die altijd achterloopt op de feiten. De regelgeving is niet gericht op wat ik noem de excellente organisaties, die heel goed presteren en (bijna) altijd meer doen dan echt nodig. Het gaat om managers die ten volle beseffen dat safety scores gelinkt zijn aan de winstgevendheid van de organisatie en dat safety één van de zeven excellence-domeinen is. Wie zich strikt aan de regelgeving houdt, dweilt met de kraan open terwijl hij niet eens weet dat de kraan openstaat. Hij handelt reactief, terwijl hij proactief zou moeten handelen. Als je proactief nadenkt, zie je veel grotere verbanden en zie je de kraan om die vervolgens dicht te kunnen draaien.”

Kan ‘veiligheidskunde’ op school, waarvoor u pleit, een stimulans zijn?

Genserik Reniers: “Er zou een vak ‘risico en onzekerheid’ moeten georganiseerd worden in de lagere en middelbare school. Risico en onzekerheid kan immers ook abstract benaderd worden, net als wiskunde. Zo maak je kinderen vertrouwd met onzekerheden en met het nemen van beslissingen in tijden van onzekerheid, waarbij je niet alle informatie ter beschikking hebt, zodanig dat ze vertrouwd raken met de mentale technieken die dan nodig zijn. Waar moet ik allemaal aan denken? Welke informatie heb ik nodig? Wat zijn de voor- en nadelen van mijn beslissing? Zulke dingen zouden in dit vak aan bod moeten komen. Er worden al wel lessen verkeerskunde georganiseerd, wat uiteraard zeer belangrijk is, want kinderen worden daar geleerd om vertrouwd te geraken met de risico’s van het verkeer. Dit zou kunnen gekaderd worden binnen een ruimer vak ‘risico en onzekerheid’. Zo zouden leerlingen die overstappen naar hoger of universitair onderwijs al een goede basis hebben waarop verder kan worden gebouwd. Het eerste wat bedrijven immers doen wanneer ze een student aanwerven, is die een opleiding veiligheid geven. Jammer genoeg is er in onze samenleving nog geen bewustzijn dat safety & security vanuit een meer abstracte visie kan aangeleerd worden.”

Meer lezen?

  • Samen met Peter Blokland schreef Genserik Reniers het boek 'Total Respect Management, Excellent leidinggeven voor de toekomst, uitgegeven bij LannooCampus op 17.05.2013.

Total Respect Management is een geïntegreerde en systematische methode om organisaties op een duurzame en maatschappelijk verantwoorde manier te leiden. Het boek biedt een volledig nieuwe kijk op de managementpraktijk met eenvoudig toe te passen modellen.

  • Met Evelien De Kinder schreef Genserik Reniers het boek 'Het streven naar zero accidents: utopie of realiteit? (publicatiedatum 29.05.2012, ISBN 978 1616272 906).

In dit boek onderzochten de auteurs de nieuwste inzichten in het voorkomen van arbeidsongevallen bij 27 grote en kleine ondernemingen. Reniers en De Kinder komen tot vijf hypotheses betreffende factoren die van invloed kunnen zijn op safety staal points en het bereiken van zero accidents. De hypotheses werden getest bij 27 bedrijven uit verschillende sectoren. Ze leidden tot verschillende conclusies en aanbevelingen.

Webdesign Desk02